Một hợp đồng ngoại thương ký xong mà hai bên vẫn cãi nhau ai chịu tiền cước, ai chịu rủi ro khi hàng hư hỏng trên biển – tình huống này lặp lại nhiều hơn người ta tưởng, phần lớn vì không thống nhất rõ điều kiện giao hàng ngay từ đầu. Incoterms chính là bộ quy tắc giúp tránh những tranh cãi đó.
Incoterms 2020 gồm những điều kiện nào
Incoterms (International Commercial Terms) do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành, phiên bản mới nhất là Incoterms 2020 với 11 điều kiện, chia thành hai nhóm. Nhóm áp dụng cho mọi phương thức vận tải gồm EXW, FCA, CPT, CIP, DPU, DAP, DDP. Nhóm chỉ áp dụng cho vận tải đường biển và đường thủy nội địa gồm FAS, FOB, CFR, CIF. So với bản 2010, Incoterms 2020 bỏ điều kiện DAT (Delivered At Terminal) và thay bằng DPU (Delivered at Place Unloaded) – người bán phải giao và dỡ hàng tại địa điểm chỉ định cụ thể, làm rõ hơn trách nhiệm so với trước.
Phân biệt trách nhiệm và rủi ro giữa các bên
Mỗi điều kiện quy định một điểm chuyển giao rủi ro khác nhau. Với EXW, người bán chỉ cần đặt hàng sẵn tại kho, mọi chi phí và rủi ro từ đó thuộc về người mua. Ngược lại, DDP đặt gần như toàn bộ trách nhiệm lên vai người bán, kể cả thuế nhập khẩu tại nước người mua. Trong vận tải biển, FOB và CIF là hai điều kiện phổ biến nhất tại Việt Nam: FOB chuyển rủi ro khi hàng qua lan can tàu tại cảng xếp, còn CIF yêu cầu người bán trả thêm cước và bảo hiểm đến cảng đích nhưng rủi ro vẫn chuyển giao sớm như FOB.
Doanh nghiệp Việt Nam thường gặp lỗi gì khi áp dụng Incoterms
Lỗi phổ biến nhất là dùng nhầm điều kiện đường biển (FOB, CIF) cho lô hàng vận chuyển bằng container mà không xếp hàng rời qua lan can tàu – trường hợp này nên dùng FCA hoặc CIP mới chính xác. Một lỗi khác là không ghi rõ địa điểm giao hàng cụ thể trong hợp đồng, chỉ ghi chung chung “FOB Việt Nam” thay vì “FOB Cảng Cát Lái”, dẫn đến tranh cãi khi có sự cố. Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp nhỏ chọn điều kiện có lợi trước mắt về giá mà không tính đến năng lực xử lý thủ tục hải quan, vận tải nội địa hay bảo hiểm của chính mình.
Kết luận
Incoterms không phải là luật bắt buộc mà là quy tắc hai bên tự nguyện áp dụng, nhưng một khi đã ghi vào hợp đồng thì có giá trị ràng buộc. Doanh nghiệp nên cân nhắc năng lực thực tế của mình, tham khảo đơn vị logistics có kinh nghiệm trước khi chốt điều kiện giao hàng, thay vì chỉ nhìn vào mức giá chào ban đầu.
