Trong số 11 điều kiện Incoterms, EXW, FOB và CIF là ba cái tên xuất hiện thường xuyên nhất trong các hợp đồng ngoại thương của doanh nghiệp Việt Nam. Hiểu rõ khác biệt giữa ba điều kiện này giúp tránh những nhầm lẫn tốn kém khi đàm phán giá.
EXW – trách nhiệm tối thiểu của người bán
EXW (Ex Works – giao tại xưởng) là điều kiện người bán chịu trách nhiệm ít nhất: chỉ cần chuẩn bị hàng sẵn sàng tại kho hoặc xưởng của mình, mọi chi phí và rủi ro từ đó – bốc hàng lên xe, vận chuyển nội địa, làm thủ tục xuất khẩu, thuê tàu – đều do người mua chịu. Giá EXW vì vậy thường là mức giá thấp nhất trong báo giá, nhưng người mua cần có năng lực tổ chức vận chuyển tốt tại nước xuất khẩu.
FOB – điểm chuyển giao phổ biến trong vận tải biển
FOB (Free On Board – giao hàng lên tàu) là điều kiện người bán chịu trách nhiệm và chi phí cho đến khi hàng được xếp lên tàu tại cảng xuất, từ đó trở đi rủi ro và chi phí cước biển thuộc về người mua. FOB là điều kiện được sử dụng rộng rãi nhất trong xuất khẩu của Việt Nam vì cân bằng hợp lý trách nhiệm giữa hai bên, đồng thời cho phép người mua chủ động lựa chọn hãng tàu.
CIF – người bán lo cả cước và bảo hiểm
CIF (Cost, Insurance and Freight) yêu cầu người bán chịu thêm chi phí cước biển và bảo hiểm tối thiểu đến cảng đích, nhưng điểm chuyển giao rủi ro thực tế vẫn giống FOB – ngay khi hàng qua lan can tàu tại cảng xếp. Nhiều người nhầm rằng CIF nghĩa là người bán chịu trách nhiệm đến khi hàng cập cảng đích, nhưng thực chất người bán chỉ trả tiền cước và bảo hiểm hộ, còn rủi ro đã chuyển cho người mua từ sớm hơn nhiều.
Kết luận
Ba điều kiện EXW, FOB, CIF phản ánh ba mức độ trách nhiệm tăng dần của người bán, nhưng không điều kiện nào tốt hơn tuyệt đối – lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào năng lực tổ chức vận chuyển và khả năng đàm phán của từng doanh nghiệp. Quan trọng nhất là cả hai bên hiểu đúng và thống nhất rõ ràng điều kiện áp dụng ngay trong hợp đồng, tránh tranh cãi khi có sự cố phát sinh.
